Φανταστικές Αποδράσεις
Κατελής Σ. Βίγκλας, Ιστορικός-Θεολόγος (ΜΑ, Δρ.)
2.11.2026
«Πρέπει να παραδεχθούμε ότι οι άνθρωποι
που κινούνται στα πεδία μας είναι λίγοι,
και ότι το έργο μας είναι δεδομένο ότι θα
περάσει στην ιστορία ως “Λογοτεχνία της Απόδρασης”».
Χάουαρντ Φίλλιπς Λάβκραφτ
Περίληψη
Η πραγματικότητα ενίοτε μπορεί να μας φαίνεται οχληρή και επώδυνη, οπότε στην περίπτωση αυτή έχουμε την ανάγκη να αποδράσουμε νοητικά, συνήθως με τη φαντασία μας, σε άλλους τρόπους θέασής της, ακόμα και σε εναλλακτικές μορφές της. Μια καθοριστική μορφή φανταστικής απόδρασης είναι η Λογοτεχνία, αλλά και οι άλλες Τέχνες. Έτσι, οι φανταστικές αποδράσεις μπορούν να γίνουν με τις οπτικές και παραστατικές τέχνες, αλλά και στο ψηφιακό και τεχνολογικό πεδίο, ενώ εντοπίζονται στην ψυχολογία και την καθημερινή συμπεριφορά ή μπορούν να ερμηνευθούν με τη φιλοσοφία και την κοινωνιολογία. Με τον τρόπο αυτόν μπορεί να συντεθεί μια φιλοσοφία του Αποδρατισμού, που σχετίζεται με την έξοδο από τον Κιρκάδιο Ρυθμό της καθημερινότητας. Στη φιλοσοφία αυτή υπεισέρχονται εσωτεριστικές και απόκρυφες απόψεις, η πλατωνική θεωρία του «οφθαλμού της ψυχής», ο πυθαγορισμός και ο φροϋδισμός. Εν τέλει, το άρθρο αυτό είναι μια πρόσκληση για έναν άλλον τρόπο να βλέπουμε τα πράγματα και να δρούμε.
Λέξεις κλειδιά: φαντασία, απόδραση, Λογοτεχνία, τέχνες, τεχνολογία, επιστήμες, κιρκάδιος ρυθμός, Πλάτων, Πυθαγόρας.
Imaginary Escapes
Abstract
Reality can sometimes appear burdensome and painful; in such instances, we feel the need to escape mentally—typically through our imagination—into different ways of perceiving reality, or even into alternative versions of it. Literature, along with other art forms, serves as a definitive mode of such imaginary escape. These escapes can manifest through the visual and performing arts, as well as within the digital and technological realms; they are also evident in psychology and everyday behavior, and can be interpreted through the lenses of philosophy and sociology. In this way, a philosophy of “escapism” can be formulated—one that entails stepping outside the “circadian rhythm” of daily life. This philosophy incorporates esoteric and occult perspectives, the Platonic concept of the “eye of the soul,” Pythagorean thought, and Freudian theory. Ultimately, this article serves as an invitation to adopt a different way of perceiving the world and acting within it.
Keywords: imagination, escape, literature, arts, technology, sciences, circadian rhythm, Plato, Pythagoras.
Εισαγωγή
Με τον όρο Φανταστικές Αποδράσεις (Imaginary Escapes) αναφερόμαστε σε διάφορα πνευματικά φαινόμενα που έχουν ως πρωταρχικό σκοπό να «μεταφέρουν» τον σύγχρονο άνθρωπο μακριά από την καθημερινή πραγματικότητα, τα προβλήματα και το άγχος της ζωής, προσφέροντάς του μια προσωρινή φυγή σε εναλλακτικές πραγματικότητες. Αντί να εστιάζει στην ωμή ή σκληρή πραγματικότητα, η άσκηση της απόδρασης προσφέρει ψυχαγωγία, παρηγοριά και συναισθηματική αποφόρτιση.
Η Λογοτεχνία της Απόδρασης (Escapism Literature)
Θα ήθελα να ρωτήσω τους κήνσορες και επικριτές της Λογοτεχνίας της Απόδρασης, αφού την ως ένα κατώτερο πολιτιστικό μόρφωμα, πώς είναι δυνατόν άνθρωποι που έχουν συγγράψει λογοτεχνία περιζήτητη από τις μάζες, όπως είναι για παράδειγμα, ο Αμερικανός συγγραφέας Χάουαρντ Φίλλιπς Λάβκραφτ (Howard Phillips Lovecraft, 1890-1937), να απωθούνται από τις τελευταίες. Σε επιστολή του, στις 21 Δεκεμβρίου του 1931, ο Λάβκραφτ σημείωσε ότι είχε την επίγνωση «της κτηνώδους και αποκρουστικής όψης του πλήθους, ειδικά σε τέτοια παρακμιακά κοσμοπολιτικά κέντρα όπως είναι η Νέα Υόρκη».[1] Με άλλα λόγια, πρέπει να λεχθεί η Λογοτεχνία της Απόδρασης μπορεί να ευθυγραμμιστεί με την πραγματικότητα στις πιο σοβαρές φάσεις της.
Ανάμεσα στα κύρια χαρακτηριστικά της Λογοτεχνίας της Απόδρασης είναι τα εξής: α) οι φανταστικοί ή εξωτικοί Κόσμοι: Συχνά η πλοκή εξελίσσεται σε μέρη που διαφέρουν εντελώς από το περιβάλλον του αναγνώστη (π.χ. μακρινοί πλανήτες, μεσαιωνικά βασίλεια, μαγικά δάση) β) η καθαρή πλοκή και δράση: Η ιστορία κινείται γρήγορα, με έντονο το στοιχείο της περιπέτειας, του μυστηρίου ή του έρωτα, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον γ) οι ξεκάθαροι ρόλοι (Καλό εναντίον Κακού): Συχνά οι ηθικές γραμμές είναι πιο ευδιάκριτες από ό,τι στην πραγματική ζωή, προσφέροντας μια αίσθηση δικαιοσύνης που μπορεί να λείπει από τον πραγματικό κόσμο δ) αίσιο τέλος (Happy Ending): Αν και δεν είναι απόλυτος κανόνας, οι ιστορίες απόδρασης τείνουν να προσφέρουν μια ικανοποιητική λύση που ηρεμεί τον αναγνώστη.
Η απόδραση κρύβεται κυρίως στα λεγόμενα «είδη της λογοτεχνίας» (genre fiction): α) φαντασία (Fantasy): Κόσμοι με μαγεία, μυθικά πλάσματα και επικές μάχες (π.χ. Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών, Χάρι Πότερ) β) επιστημονική φαντασία (Sci-Fi): Ταξίδια στο διάστημα, μελλοντικές τεχνολογίες και εξερεύνηση του αγνώστου (π.χ. Dune) γ) αστυνομική λογοτεχνία και θρίλερ: Η επίλυση ενός γρίφου ή ενός εγκλήματος προσφέρει πνευματική διέγερση και μια αίσθηση ότι η τάξη αποκαθίσταται στο τέλος (π.χ. Αγκάθα Κρίστι) δ) αισθηματική λογοτεχνία (Romance): Ιστορίες που εστιάζουν στα συναισθήματα, τις ανθρώπινες σχέσεις και την αγάπη, προσφέροντας μια αισιόδοξη ματιά στη ζωή.
Επί πολλά χρόνια, ο όρος «escapism» είχε μια ελαφρώς αρνητική χροιά. Κάποιοι κριτικοί θεωρούσαν ότι αυτή η λογοτεχνία είναι «ρηχή» ή ότι αποτελεί μια άρνηση αντιμετώπισης των προβλημάτων του κόσμου. Ωστόσο, σπουδαίοι συγγραφείς, όπως ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν (J.R.R. Tolkien) και ο Κ. Σ. Λιούις (C.S. Lewis), υπερασπίστηκαν σθεναρά την απόδραση. Ο Τόλκιν είχε γράψει χαρακτηριστικά: «Ποιοι είναι αυτοί που φοβούνται περισσότερο την απόδραση; Οι δεσμοφύλακες». Με αυτή τη φράση εννοούσε ότι όταν ο κόσμος γίνεται μια «φυλακή» (εξαιτίας πολέμων, οικονομικών κρίσεων ή προσωπικών δυσκολιών), η φυγή μέσω της τέχνης δεν είναι υποχώρηση, αλλά μια υγιής πράξη πνευματικής ελευθερίας και επιβίωσης.
Με τη Λογοτεχνία της Απόδρασης θέλουμε να πιστεύουμε ότι αναζητούμε τη μυστική ιστορία των ιδεών πίσω από τις συμβατικές γνώσεις. Αυτή η αντικουλτούρα ή υποκουλτούρα που διανοίγεται εμπρός μας είναι απόκρυφη και μυστηριακή. Η κατάσταση αυτή επιτείνεται υπό την οπτική της ιστορικο-φιλοσοφικής σκέψης. Στην περίπτωση αυτή, η παραλογοτεχνία ή παραφιλολογία καθίσταται ερμηνεύσιμη με λόγιο και συγκροτημένο τρόπο, αλλά, βέβαια, συνήθως δεν ανήκει στα όρια της παραδεδεγμένης γνώσης.
Η γενίκευση της Απόδρασης
Η γενίκευση του Φυγόκοσμου ή της Απόδρασης (Escapism) ως ευρύτερου πνευματικού, κοινωνικού και ψυχολογικού φαινομένου δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για μια λογοτεχνική προτίμηση, αλλά για μια θεμελιώδη ανθρώπινη ανάγκη διαχείρισης της πραγματικότητας. Όταν ο όρος ξεφεύγει από τις σελίδες των βιβλίων, συναντάται σε ολόκληρο το φάσμα του σύγχρονου πολιτισμού και της ανθρώπινης δραστηριότητας, παίρνοντας διάφορες μορφές:
1. Στις Οπτικές και Παραστατικές Τέχνες
Η ανάγκη για φυγή μεταμορφώνει τα ίδια τα καλλιτεχνικά μέσα, δημιουργώντας ολόκληρες βιομηχανίες θεάματος.
Κινηματογράφος & Τηλεόραση: Το Χόλυγουντ της δεκαετίας του 1930 (κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης) άνθισε χάρη σε φαντασμαγορικά μιούζικαλ και επικές ταινίες που έκαναν τον κόσμο να ξεχάσει την πείνα. Σήμερα, τα κινηματογραφικά σύμπαντα (π.χ. Marvel, Star Wars) και το binge-watching σειρών λειτουργούν ως οι απόλυτοι ψηφιακά «καταφύγια».
Βιντεοπαιχνίδια (Gaming): Ίσως η πιο διαδραστική μορφή απόδρασης σήμερα. Ο χρήστης δεν παρακολουθεί απλώς έναν άλλον κόσμο, αλλά γίνεται μέρος του. Παιχνίδια ρόλων (RPGs) ή εξομοιωτές ζωής (όπως το Animal Crossing ή το The Sims) επιτρέπουν στους παίκτες να χτίσουν μια εναλλακτική ταυτότητα και πραγματικότητα.
2. Στο Ψηφιακό και Τεχνολογικό Πεδίο
Η τεχνολογία έχει εξελίξει την απόδραση σε καθημερινή, σχεδόν μόνιμη κατάσταση.
Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (Social Media): Το ασταμάτητο σκρολάρισμα (doomscrolling ή ανούσιο scrolling) στο TikTok ή το Instagram λειτουργεί ως ένας εύκολος τρόπος να «απενεργοποιηθεί» ο εγκέφαλος από τα άγχη της ημέρας, μεταφέροντας την προσοχή σε μια ατέρμονη ροή αισθητικά όμορφων ή χιουμοριστικών ερεθισμάτων.
Εικονική Πραγματικότητα (VR) & Metaverse: Η απόλυτη τεχνολογική ενσάρκωση του όρου. Η πλήρης αποκοπή των αισθήσεων από το φυσικό περιβάλλον και η μεταφορά τους σε ένα ψηφιακό σύμπαν αποτελεί την κυριολεκτική, φυσική και πνευματική «απόδραση».
3. Στην Ψυχολογία και την Καθημερινή Συμπεριφορά
Η ψυχολογία εξετάζει την απόδραση ως έναν μηχανισμό αντιμετώπισης (coping mechanism).
Ονειροπόληση (Daydreaming): Μια εσωτερική, πνευματική φυγή. Όταν η πραγματικότητα είναι βαρετή ή πιεστική, ο νους δημιουργεί σενάρια, αναμνήσεις ή μελλοντικές επιθυμίες για να αυτοπροστατευτεί. Στην ακραία της μορφή ονομάζεται Maladaptive Daydreaming (δυσλειτουργική ονειροπόληση).
Καταναλωτισμός & Workaholism: Η υπερβολική ενασχόληση με τα ψώνια (retail therapy) ή η εμμονική βύθιση στην εργασία χρησιμοποιούνται συχνά για να αποφύγει κανείς να αντιμετωπίσει βαθύτερα υπαρξιακά, συναισθηματικά ή οικογενειακά προβλήματα.
4. Στη Φιλοσοφία και την Κοινωνιολογία
Σε μακροοικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, η απόδραση συνδέεται με τη δομή της κοινωνίας.
Κοινωνική Αλλοτρίωση: Οι κοινωνιολόγοι (όπως οι στοχαστές της Σχολής της Φρανκφούρτης) επεσήμαναν ότι η μαζική κουλτούρα και η βιομηχανία της διασκέδασης παράγουν σκόπιμα «απόδραση» για να κρατούν τους πολίτες παθητικούς, αποσπώντας την προσοχή τους από τις πολιτικές και κοινωνικές αδικίες.
Υπαρξιακή Φυγή: Οι υπαρξιακοί φιλόσοφοι (όπως ο Σαρτρ ή ο Κίρκεγκορ) μίλησαν για την τάξη του ανθρώπου να δραπετεύει από το βάρος της ίδιας του της ελευθερίας και της θνητότητάς του, αναζητώντας καταφύγιο σε τελετουργίες, κοινωνικές συμβάσεις ή ψευδαισθήσεις.
Στη γενικευμένη της μορφή, η απόδραση δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. Χωρίζεται σε δύο κατηγορίες: α) Θετική/Προσαρμοστική (Healthy Escapism): Λειτουργεί σαν μια «πνευματική ανάπαυλα». Μας αναζωογονεί, γεμίζει τις μπαταρίες μας, διεγείρει τη δημιουργικότητα και μας βοηθά να επιστρέψουμε στην πραγματικότητα πιο δυνατοί β) Αρνητική/Αποφευκτική (Destructive Escapism): Μετατρέπεται σε πλήρη άρνηση της πραγματικότητας. Οδηγεί στην απομόνωση, την παραμέληση των υποχρεώσεων και την αδυναμία διαχείρισης της πραγματικής ζωής.
Η θεωρία του Αποδρατισμού
Σύμφωνα με τους θιασώτες του Αποδρατισμού (Escapism), η «Καθημερινή Πραγματικότητα» είναι μια παγίδα, από την οποία κάποιοι από εμάς θέλουν να αποδράσουν. Η καθημερινότητα είναι ο γραμμικός χρόνος, η μία ημέρα που περνά αμέσως μετά την άλλη σε καθημερινή βάση. Ο χρόνος στην καθημερινότητα κυλά διαδοχικά, συνδέεται με το βιολογικό ρολόι μας, τον «Κιρκάδιο ή Κιρκαδιανό Ρυθμό (Circadian rhythm)». Ο όρος «κιρκάδιος» προέρχεται από την λατινική φράση «circa diem» που σημαίνει «περί τη (μια) ημέρα», «γύρω στη (μια) ημέρα»: πρόκειται για τον ρυθμό της «Καθ-ημερινότητας» (αυτής της περίπου αόριστης διαδοχικής γραμμικής ροής χρόνου σε δέσμες).[2]
Επιπλέον, υπάρχει ο «Ουλτραδιανός Ρυθμός» (ο Ultra Die ρυθμός, που συνήθως αναφέρεται σε κύκλους με περίοδο μικρότερη από μία ημέρα, αλλά μεγαλύτερη από μία ώρα) –αλλά και ο «Ινφραδιανός Ρυθμός» (ο Infra Die ρυθμός, που αφορά έναν κύκλο μεγαλύτερο του 24ώρου). Αυτά είναι τα λεγόμενα «βιολογικά ρολόγια», όπως για παράδειγμα η εναλλαγή του ύπνου και της εγρήγορσης, ή τα επίπεδα της γλυκόζης του αίματος που μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, και όλα αυτά και άλλα ακολουθούν τον Κιρκαδιανό Ρυθμό, (επίσης, συντονίζονται με το κοσμικό ρολόι, με τους ρυθμούς του Σύμπαντος –και με τις λεγόμενες «Συχνότητες Σούμαν» (SR), των ηλεκτρομαγνητικών ταλαντώσεων της άνω ατμόσφαιρας της Γης, 7.83 Hz). Επίσης, γνωρίζουμε ότι επηρεάζονται από τα 210.42 Hz, που εκπέμπονται από την Πανσέληνο, αλλά και από την ηλιακή ακτινοβολία.[3]
Το «Κωνάριο» (Conarium) ή η Επίφυση (λατ. Epiphysis Cerebri ή αγγλ. Pineal Gland) είναι ένας ενδοκρινής αδένας στον εγκέφαλο του σώματος που διαθέτει φωτοευαίσθητα κύτταρα, τα οποία του δίνουν προηγμένες ικανότητες. Έχει το μέγεθος περίπου ενός μπιζελιού και βρίσκεται τοποθετημένη ανάμεσα στα ημισφαίρια του εγκεφάλου. Σύμφωνα με τον Γάλλο φιλόσοφο Ρενέ Ντεκάρτ (René Descartes, 1596-1650), αν υπάρχει μια αλληλεπίδραση του σώματος με την ψυχή, αυτή οφείλεται ακριβώς στον «μικρό αδένα» που βρίσκεται στο κέντρο του εγκεφάλου, δηλαδή στον «κωνοειδή», την Επίφυση (la glande pinéale), που χαρακτηρίζεται από εξαιρετική ευκινησία και συνιστά εκείνο το «σημείο του εγκεφάλου στο οποίο η ψυχή ασκεί όλες τις θεμελιώδεις ενέργειές της».[4]
Από τους εσωτεριστές και αποκρυφιστές, όπως ήταν η Ελένα Πετρόβνα Μπλαβάτσκυ (Еле́на Петро́вна Блава́тская, 1831-1891), η Επίφυση θεωρήθηκε ως έδρα για το «Τρίτο Μάτι» (τον εσωτερικό οφθαλμό της ψυχής ή του νου).[5] Το εσωτερικό αυτό μάτι των αποκρυφιστών ταυτίζεται με το μάτι της ινδουιστικής θεότητας Σίβα, το Κουτάστα ή άτζνα (आज्ञा) τσάκρα, που βρίσκεται στο σημείο μεταξύ των φρυδιών, για αυτό και οι Ινδές βάζουν στο σημείο αυτό πάστα σανταλόξυλου. Επίσης, το τρίτο μάτι συνδέεται με την κάθαρση που επιτυγχάνεται μέσω της πνευματικής αναγωγής στην πρώτη αρχή του παντός, το Άιν Σοφ (אֵין סוֹף), το άπειρον, των εβραίων ραβίνων.
Οι ανωτέρω ιδέες φαίνεται να επιβεβαιώνονται από τη φυσιολογία, σύμφωνα με την οποία η Επίφυση παράγει τη Μελατονίνη, που με τη σειρά της δίνει τη Σεροτονίνη, η οποία έχει ειπωθεί ότι είναι μια ουσία που δίνει λαμπρές και αισιόδοξες ενοράσεις, εμπνευσμένα οράματα, μια «φώτιση» ή φωτισμό (Illumination, εξ ου και Illuminati). Άλλωστε, ο φωτισμός (Illuminationism, περσικά حكمت اشراق, αραβικά: حكمة الإشراق), υπήρξε μια μυστικιστική παράδοση που εμφανίστηκε και στον ισλαμικό κόσμο τον 12ο αιώνα, υπό την επίδραση της διδασκαλίας του Νεοπλατωνισμού.[6]
Είναι γνωστό από την πλατωνική και νεοπλατωνική φιλοσοφία,[7] ότι υπάρχει ένας «οφθαλμός της ψυχής», η έδρα του Λόγου, που μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε τις πιο φωτεινές όψεις της πραγματικότητας. Πάντως, αν το δούμε από την άποψη της λειτουργίας του βιολογικού οργανισμού μας, οι ουσίες αυτές μας επιτρέπουν να προσαρμοζόμαστε στην εναλλαγή της ημέρας με τη νύκτα, του φωτός με το σκότος, εντός του 24ωρου.
Η λογοτεχνία και εν γένει η κουλτούρα της απόδρασης μας ωθούν στην υπέρβαση της «ρουτίνας» (από το γαλλικό «routine», που προέρχεται από το «route» = «πολυσύχναστη οδός») της συνεχούς ροής των πραγμάτων, των συμβάντων, των γεγονότων, των πράξεων. Πρόκειται για τη συμβατική «Λεωφόρο» της εξωτερικής πραγματικότητας. Έτσι, ο Πυθαγόρας έλεγε «Λεωφόρους μη βαδίζειν» ή «Τας λεωφόρους οδούς εκκλίνων δια των ατραπών βάδιζε» (μτφρ.: «Αφήνοντας τις μεγάλες λεωφόρους, ακολούθα στενά μονοπάτια»).[8] Ο Πυθαγόρας γεννήθηκε στη Σάμο περί το 575 π.Χ. και πέθανε στο Μεταπόντιο περί το 490 π.Χ. Οι επιδόσεις του αφορούν πολλές επιστήμες, τα μαθηματικά, την αστρονομία, τη φιλοσοφία, τη νομική, την ιστορία. Επισκέφθηκε την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα, και κατέληξε στην Κάτω Ιταλία, όπου στον Κρότωνα ίδρυσε την περίφημη «Πυθαγόρειον Σχολήν», με στόχο την πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου. Οι Πυθαγόρειοι διατήρησαν τα πιστεύω και τις γνώσεις που τους αποκάλυψε προφορικά ο δάσκαλός τους, ενώ τα μετέδωσαν και στους μεταγενέστερους.
Ο Πυθαγόρας διατύπωσε και άλλα παράξενα ρητά: «Να μη δέχεσαι χελιδόνια στο σπίτι σου» και «Να μην τρως την καρδιά σου». Το πρώτο υποτίθεται ότι είναι για τους φλύαρους και τους κουτσομπόληδες και το δεύτερο αφορά στο να μην έχεις περιττές θλίψεις και στεναχώριες. Οι ερμηνείες αυτές ακολουθούν τα σχόλια του μαθητή του Πλωτίνου, Πορφύριου, ο οποίος συνέγραψε έναν βίο του Πυθαγόρα. Πάντως, αφού ο τελευταίος ήταν ένας πολύ παράξενος άνθρωπος, δεν είναι απίθανο αυτά τα ρητά να τα εννοούσε κυριολεκτικά.
Με τον τρόπο αυτόν, η φιλοσοφία του «Αποδρατισμού» (Escapism) εστιάζει σε περιπτώσεις όπου κανείς αναζητά το εξωτικό, αλλόκοτο, εξαίσιο, παράξενο και ιδιαίτερο, εκκεντρικό και ασυνήθιστο. Ακόμα και από ψυχολογική άποψη, η καταφυγή στη φαντασία και στο όνειρο είναι απαραίτητο στοιχείο της εσωτερικής ζωής του υγιούς ατόμου. Ο πατέρας της Ψυχανάλυσης Σίγκμουντ Φρόιντ (Sigmund Freud, 1856-1939) είχε τονίσει ότι μας είναι αδύνατο να επιβιώσουμε χωρίς την πενιχρή ικανοποίηση που μπορούμε να αποσπάσουμε από την πραγματικότητα. Ωστόσο, ο Βιεννέζος γιατρός επεσήμανε ότι για να το πετύχουμε αυτό, χρειαζόμαστε κάποια βοηθήματα και αναπληρώματα της συνειδησιακής ζωής.[9] Άλλωστε, ο Φρόιντ στο έργο του μελέτησε και επεξεργάστηκε το ασυνείδητο, δηλαδή το τμήμα του μυαλού μας που, αν και γεννά πολλές νοητικές διαδικασίες, παραμένει στην αφάνεια, κρύβοντας την ύπαρξή του κατά τη διάρκεια της εγρήγορσης.
Επίλογος
Μέσω λοιπόν του Αποδρατισμού είναι σαν να αναχωρούμε για να συναντήσουμε μια εκστατική κατάσταση που μας οδηγεί στην έξοδο από τον τρέχοντα ειρμό σκέψεων του εαυτού μας, σε μια Ανάσταση ή σε μια Επανάσταση, σε μια αλλαγή του τρόπου που βλέπουμε ό,τι υπάρχει (ένας «άλλος τρόπος του ιδείν»,[10] σύμφωνα με τον ιδρυτή της Νεοπλατωνικής Σχολής, Πλωτίνο).
Έτσι, λοιπόν, προσκαλώ όλους τους αναγνώστες σε μια Απόδραση από το εδώ και τώρα, από τη δεδομένη ύπαρξη, σε μια φυγή μαζί με τη μοναδικότητα της υπέρτατης πραγματικότητας που υπάρχει μέσα μας και πάνω από εμάς. Ας δημιουργήσουμε μια νέα πνευματικότητα, ας διαχειριστούμε τις αναζητήσεις και τους προβληματισμούς μας, το περιεχόμενο της συνείδησής μας, τις ιδέες μας, κι ας διαμορφώσουμε έναν νέο τρόπο ύπαρξης, δράσης και απόδρασης.
Βιβλιογραφία
Blavatsky, Helena Petrovna, The Secret Doctrine, Vol. 2, The Theosophical University Press, Pasadena/California 1999.
Descartes, René, Τα Πάθη της Ψυχής, μτφρ. Γιάννης Πρελορέντζος, εκδ. Κριτική, Αθήνα 2017.
Freud, Sigmund, A General Introduction to Psychanalysis, Horace Liveright, New York 1920.
Jones, Lindsay-Eliade, Mircea (ed.), Encyclopedia of Religion, vol. 7, Iconography-Justin Martyr, Thomson/Gale, London 2005.
Lokhorst, Gert-Jan C., “Descartes and the Pineal Gland,” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2021 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/pineal-gland/>.
Lovecraft, Howard Phillips, Selected Letters III 1929-1931, Arkham House, Sauk City/Wisconsin 1971.
Plotinus, Enneads, transl. A.H. Armstrong, vol. I-VII, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts/ William Heineman Ltd, Loeb Classical Library, London 1966-1988.
Γιαννουλάκης, Παντελής, Εγχειρίδιο Απόδρασης από την Καθημερινή Πραγματικότητα, εκδ. Αόρατο Κολλέγιο, Θεσσαλονίκη 2018.
Ιάμβλιχος, Προτρεπτικός επί Φιλοσοφίαν, εισ.-κείμ.-μτφρ.-σημ. Λίνος Γ. Μπενάκης, εκδ. Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2012.
Πορφύριος, Πυθαγόρου βίος, εισ.-μτφρ.-σχ. Κωνσταντίνος Μακρής, εκδ. Κατάρτι, Αθήνα 2001.
[1] H. P. Lovecraft, Selected Letters III 1929-1931, Arkham House, Sauk City/Wisconsin 1971, 450.
[2] Παντελής Γιαννουλάκης, Εγχειρίδιο Απόδρασης από την Καθημερινή Πραγματικότητα, εκδ. Αόρατο Κολλέγιο, Θεσσαλονίκη 2018, 172.
[3] Παντελής Γιαννουλάκης, Εγχειρίδιο Απόδρασης από την Καθημερινή Πραγματικότητα, ό.π., 172 κ.ε.
[4] Gert-Jan Lokhorst, “Descartes and the Pineal Gland,” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2021 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/pineal-gland/>. – René Descartes, Τα Πάθη της Ψυχής, μτφρ. Γιάννης Πρελορέντζος, εκδ. Κριτική, Αθήνα 2017,115-119.
[5] Helena Petrovna Blavatsky, The Secret Doctrine, Vol. 2, The Theosophical University Press, Pasadena/California 1999, 295.
[6] Lindsay Jones-Mircea Eliade (ed.), Encyclopedia of Religion, vol. 7, Iconography-Justin Martyr, Thomson/Gale, London 2005, 4552.
[7] Πλάτων, Πολιτεία 518c.
[8] Ιάμβλιχος, Προτρεπτικός επί Φιλοσοφίαν, εισ.-κείμ.-μτφρ.-σημ. Λίνος Γ. Μπενάκης, εκδ. Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2012, 202-203. Πρβλ. Πορφύριος, Πυθαγόρου βίος, εισ.-μτφρ.-σχ. Κωνσταντίνος Μακρής, εκδ. Κατάρτι, Αθήνα 2001, 123 (42).
[9] Sigmund Freud, A General Introduction to Psychanalysis, Horace Liveright, New York 1920, 324.
[10] Πλωτίνος, Εννεάδες VI.9.11.22-27.
